Sözcük Gruplarının Anlamı - Söz Öbekleri

Yansıma Sözcükler: Doğadaki varlıkların çıkardığı seslerden türetilen sözcüklere yansıma sözcükler denir.

» Üst katta bir gümbürtü duyduk.

Bu cümlede "güm" sesinden gümbürtü sözcüğü türetilmiştir.


» Sineklerin vızıltısı uykumuzu kaçırdı.

Bu cümlede "vız" sesinden vızıltı sözcüğü türetilmiştir.


İkilemeler: Cümlede anlamı pekiştirmek ve etkili kılmak amacıyla kurulan söz öbekleridir.

İkilemelerin Oluşma Şekilleri:

• Eş anlamlı sözcüklerin tekrarlanmasıyla → şan şöhret, akıllı uslu, hısım akraba

• Yakın anlamlı sözcüklerin arka arkaya kullanılmasıyla → ağrı sızı, doğru dürüst, eş dost

• Aynı kelimenin tekrarlanmasıyla → tatlı tatlı, güzel güzel, hızlı hızlı
www.huseyinarasli.com
• Zıt anlamlı sözcüklerin arka arkaya kullanılmasıyla → aşağı yukarı, iyi kötü, az çok, büyük küçük

• Biri anlamlı, diğeri anlamsız olan sözcüklerin arka arkaya kullanılmasıyla → eski püskü, eğri büğrü, yırtık pırtık

• İki anlamsız sözcüğün arka arkaya kullanılmasıyla → abur cubur, ıvır zıvır, karman çorman

• Yansıma sözcüklerin tekrarlanmasıyla → vızır vızır, gümbür gümbür

NOT: İkilemeyi oluşturan sözcükler arasına hiçbir noktalama işareti konulmaz.


Atasözleri: Geçmişten gelen, anonim (söyleyeni belli olmayan), kalıplaşmış, öğüt veren ya da değerlendirme bildiren özlü sözlerdir.

» Gülme komşuna gelir başına.

» Söz gümüş ise sükût altındır.

» İşleyen demir ışıldar.

» Körle yatan şaşı kalkar.


Deyimler: En az iki sözcükten oluşan, durum veya duyguları kısa ve özlü biçimde anlatmaya yarayan, kalıplaşmış söz öbekleridir.

» Sen artık öğretmenin gözünden düştün. (gözden düşmek)

» Herkes akıl veriyor, yardım eden yok. (akıl vermek)

» Çalış, ekmeğini kazan, başkasına muhtaç olma. (ekmeğini kazanmak)

» Yukarıdaki cümlelerde altı çizili söz öbekleri birer deyimdir.


ATASÖZÜ VE DEYİMLERİN ORTAK ÖZELLİKLERİ

1- Kalıplaşmış ifadelerdir, sözcükleri değiştirilemez, sözcük eklenemez ya da çıkarılamaz.
2- Genellikle mecaz anlamlıdırlar.
3- Söyleyenleri belli değildir.
4- En az iki sözcükten oluşurlar.


ATASÖZÜ VE DEYİMLERİN FARKLARI

1- Atasözleri cümle şeklindedir. Deyimler çoğunlukla söz grubu şeklindedir.
2- Atasözleri öğüt verir, öğreticidir. Deyimler öğüt ve ders vermez.
3- Atasözleri genel anlamlıdır, kural niteliği taşır. Deyimler genel değildir, yerine göre söylenir.
4- Atasözleri emir kipinde veya geniş zaman kipindedir, kişiye göre çekimlenmezler. Deyimler kişiye göre çekimlenirler.


Özdeyişler (Vecizeler): Düşünce, duygu ya da ilkeleri özlü bir biçimde anlatan, söyleyeni belli olan sözlerdir.

» Cennet anaların ayakları altındadır. HZ. MUHAMMED (s.a.v.)

» Kuvvete dayanmayan adalet aciz, adalete dayanmayan kuvvet zalimdir. PASCAL

» Milli benliğini bilmeyen milletler, başka milletlere yem olurlar. ATATÜRK

» Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol. MEVLANA CELALEDDİN RUMİ

SÖZCÜKTE ANLAM KAZANIM TESTLERİ