Sözcük Gruplarının Anlamı - Söz Öbekleri

Yansıma Sözcükler: Doğadaki varlıkların çıkardığı seslerden türetilen sözcüklere yansıma sözcükler denir.

» Üst katta bir gümbürtü duyduk.

Bu cümlede "güm" sesinden gümbürtü sözcüğü türetilmiştir.


» Sineklerin vızıltısı uykumuzu kaçırdı.

Bu cümlede "vız" sesinden vızıltı sözcüğü türetilmiştir.


İkilemeler: Cümlede anlamı pekiştirmek ve etkili kılmak amacıyla kurulan söz öbekleridir.

İkilemelerin Oluşma Şekilleri:

• Eş anlamlı sözcüklerin tekrarlanmasıyla → şan şöhret, akıllı uslu, hısım akraba

• Yakın anlamlı sözcüklerin arka arkaya kullanılmasıyla → ağrı sızı, doğru dürüst, eş dost

• Aynı kelimenin tekrarlanmasıyla → tatlı tatlı, güzel güzel, hızlı hızlı
www.huseyinarasli.com
• Zıt anlamlı sözcüklerin arka arkaya kullanılmasıyla → aşağı yukarı, iyi kötü, az çok, büyük küçük

• Biri anlamlı, diğeri anlamsız olan sözcüklerin arka arkaya kullanılmasıyla → eski püskü, eğri büğrü, yırtık pırtık

• İki anlamsız sözcüğün arka arkaya kullanılmasıyla → abur cubur, ıvır zıvır, karman çorman

• Yansıma sözcüklerin tekrarlanmasıyla → vızır vızır, gümbür gümbür

NOT: İkilemeyi oluşturan sözcükler arasına hiçbir noktalama işareti konulmaz.


Atasözleri: Geçmişten gelen, anonim (söyleyeni belli olmayan), kalıplaşmış, öğüt veren ya da değerlendirme bildiren özlü sözlerdir.

» Gülme komşuna gelir başına.

» Söz gümüş ise sükût altındır.

» İşleyen demir ışıldar.

» Körle yatan şaşı kalkar.


Deyimler: En az iki sözcükten oluşan, durum veya duyguları kısa ve özlü biçimde anlatmaya yarayan, kalıplaşmış söz öbekleridir.

» Sen artık öğretmenin gözünden düştün. (gözden düşmek)

» Herkes akıl veriyor, yardım eden yok. (akıl vermek)

» Çalış, ekmeğini kazan, başkasına muhtaç olma. (ekmeğini kazanmak)

» Yukarıdaki cümlelerde altı çizili söz öbekleri birer deyimdir.


ATASÖZÜ VE DEYİMLERİN ORTAK ÖZELLİKLERİ

1- Kalıplaşmış ifadelerdir, sözcükleri değiştirilemez, sözcük eklenemez ya da çıkarılamaz.
2- Genellikle mecaz anlamlıdırlar.
3- Söyleyenleri belli değildir.
4- En az iki sözcükten oluşurlar.


ATASÖZÜ VE DEYİMLERİN FARKLARI

1- Atasözleri cümle şeklindedir. Deyimler çoğunlukla söz grubu şeklindedir.
2- Atasözleri öğüt verir, öğreticidir. Deyimler öğüt ve ders vermez.
3- Atasözleri genel anlamlıdır, kural niteliği taşır. Deyimler genel değildir, yerine göre söylenir.
4- Atasözleri emir kipinde veya geniş zaman kipindedir, kişiye göre çekimlenmezler. Deyimler kişiye göre çekimlenirler.


Özdeyişler (Vecizeler): Düşünce, duygu ya da ilkeleri özlü bir biçimde anlatan, söyleyeni belli olan sözlerdir.

» Cennet anaların ayakları altındadır. HZ. MUHAMMED (s.a.v.)

» Kuvvete dayanmayan adalet aciz, adalete dayanmayan kuvvet zalimdir. PASCAL

» Milli benliğini bilmeyen milletler, başka milletlere yem olurlar. ATATÜRK

» Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol. MEVLANA CELALEDDİN RUMİ

SÖZCÜKTE ANLAM ONLINE TESTLER

SÖZCÜKTE ANLAM DERS NOTLARI
• Sözcükte Çok Anlamlılık → Gerçek, mecaz, terim, deyim anlam
• Sözcükler Arası Anlam İlişkileri → Eş anlamlı, yakın anlamlı, zıt anlamlı...
• Söz Sanatları → Mecaz, ad aktarması, abartma, konuşturma...
• Söz Öbekleri → Yansıma, ikileme, atasözü, deyim

© Telif Hakkı

Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar öğrencilerine fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.