Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık-İncelik)

Ünlü Harfler (Sesli Harfler): Akciğerden gelen havanın hiçbir engele uğramadan dışarıya çıkarak oluşturduğu seslere ünlü harfler denir. Ünlüler tek başına okunabilir. Türkçede 8 tane ünlü (sesli) harf vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü.

Kalınlık-incelik uyumuna göre Türkçe sözcüklerde ünlülerin ya tamamı kalın ya da tamamı ince olmalıdır.

Kalın ünlüler: a, ı, o, u.

İnce ünlüler: e, i, ö, ü.

» Korumasız → Bu örnekte yer alan kelimedeki tüm ünlüler kalındır. Bu sebeple kelime büyük ünlü (kalınlık-incelik) uyumuna uyar.

» Ödevimiz → Bu örnekte yer alan kelimedeki tüm ünlüler incedir. Bu sebeple kelime büyük ünlü (kalınlık-incelik) uyumuna uyar.
www.huseyinarasli.com
» Kalemlik → Bu sözcüğün ilk hecesindeki ünlü kalın, diğer hecelerdeki ünlüler incedir. Bu sebeple kelime büyük ünlü (kalınlık-incelik) uyumuna uymaz.


Kalınlık-incelik uyumu aranmayan sözcükler:

• Tek heceli sözcüklerde kalınlık-incelik uyumu aranmaz.

Örnek: Boş, kaç, sev...

• Bitişik yazılan birleşik sözcüklerde kalınlık-incelik uyumu aranmaz.

Örnek: Hanımeli, pazartesi, bilgisayar...

• Yabancı dilden dilimize geçen sözcüklerde kalınlık-incelik uyumu aranmaz.

Örnek: Makine, sinema, tiyatro, gazete, model...


Kalınlık-incelik uyumuna uymayan sözcükler:

• Zaman içinde değişime uğrayan bazı Türkçe kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir.

Örnek:     Alma → elma,     kardaş → kardeş

• "-yor, -ken, -ki, -leyin, -imtrak, -imsi, -daş, -gil" ekleri alan bazı sözcükler büyük ünlü uyumuna uymaz.

Örnek: koşarken, akşamleyin, baklagiller, geliyor...

SES BİLGİSİ ONLINE TESTLER

SES BİLGİSİ DERS NOTLARI
Ünlü ve Ünsüz Harfler
Büyük Ünlü Uyumu → Kalınlık incelik
Küçük Ünlü Uyumu → Düzlük yuvarlaklık
Ünlülerle İlgili Ses Olayları → Ünlü daralması, türemesi, düşmesi...
Ünsüzlerle İlgili Ses Olayları → Ünsüz benzeşmesi, yumuşaması...

© Telif Hakkı

Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar öğrencilerine fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.