Sesler (Ünlü ve Ünsüz Harfler)

Ses: Akciğerlerden gelen havanın ses yolunda oluşturduğu ve kulağımızla işitebildiğimiz titreşimlere denir.

Alfabe: Bir dildeki sesleri karşılayan ve belli bir sıraya göre dizilmiş olan harfler bütününe alfabe denir.

Harf: Bir dildeki seslerin her birini gösteren ve alfabeyi oluşturan işaretlere denir. Harf, sesin yazılış şeklidir. Dilimizde 29 harf vardır.

Büyük harfler: A, B, C, Ç, D, E, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, Y, Z.

Küçük harfler: a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z.


Dilimizde harfler; ünlüler (sesli harfler) ve ünsüzler (sessiz harfler) olmak üzere ikiye ayrılır.

Ünlü Harfler (Sesli Harfler): Akciğerden gelen havanın hiçbir engele uğramadan dışarıya çıkarak oluşturduğu seslere ünlü harfler denir. Ünlüler tek başına okunabilir. Türkçede 8 tane ünlü (sesli) harf vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü.
www.huseyinarasli.com
Kalın ünlüler: a, ı, o, u.

İnce ünlüler: e, i, ö, ü.

Düz ünlüler: a, e, ı, i.

Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü.

Geniş ünlüler: a, e, o, ö.

Dar ünlüler: ı, i, u, ü.

Ünsüz Harfler (Sessiz Harfler): Tek başına söylenemeyen, ancak bir ünlü harf yardımıyla sese dönüşebilen harflerdir. Türkçede 21 tane ünsüz (sessiz) harf vardır: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z.

Sert ünsüzler: f, s, t, k, ç, ş, h, p.

Yumuşak ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.

Süreksiz sert ünsüzler: p, ç, t, k.

Sürekli sert ünsüzler: f, h, s, ş.

Süreksiz yumuşak ünsüzler: b, c, d, g.

Sürekli yumuşak ünsüzler: ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.


Not: Türkçe bir kelimenin son harfi "b, c, d, g" ünsüzlerinden biri olamaz. Yabancı dillerden alınan kelimeler dilbilgisi kurallarına uydurulmuş ve dilimize değişik haliyle girmiştir.

ihtiyac → ihtiyaç

Ahmed → Ahmet


Not: Yukarıdaki kural, karışıklığa yol açmaması için bazı kelimelerde uygulanmaz.

saç (baştaki kıllar) → sac (demir çelik ürünü)

haç (Hıristiyanlığın sembolü) → hac (İslam'ın şartlarından biri olan ibadet)

SES BİLGİSİ ONLINE TESTLER

SES BİLGİSİ DERS NOTLARI
Ünlü ve Ünsüz Harfler
Büyük Ünlü Uyumu → Kalınlık incelik
Küçük Ünlü Uyumu → Düzlük yuvarlaklık
Ünlülerle İlgili Ses Olayları → Ünlü daralması, türemesi, düşmesi...
Ünsüzlerle İlgili Ses Olayları → Ünsüz benzeşmesi, yumuşaması...

© Telif Hakkı

Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar öğrencilerine fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.