Ünsüzler İle İlgili Ses Olayları

Ünsüz Harfler (Sessiz Harfler):Tek başına söylenemeyen, ancak bir ünlü harf yardımıyla sese dönüşebilen harflerdir. Türkçede 21 tane ünsüz (sessiz) harf vardır: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z.

Sert ünsüzler: f, s, t, k, ç, ş, h, p.

Yumuşak ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.

Süreksiz sert ünsüzler: p, ç, t, k.

Sürekli sert ünsüzler: f, h, s, ş.

Süreksiz yumuşak ünsüzler: b, c, d, g.

Sürekli yumuşak ünsüzler: ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.
www.huseyinarasli.com

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi): Sert ünsüzle (f,s,t,k,ç,ş,h,p,) biten kelimelere, "c,d,g," ile başlayan bir ek gelirse, "c,d,g," sesleri "ç,t,k,"ye dönüşür.

Kitap - cı → Kitapçı

Ağaç - da → Ağaçta

Kes - gin → Keskin

• Rakamlardan sonra gelen eklerde de ünsüz benzeşmesi uygulanır.

1993'de doğdum → 1993'te doğdum.

• Birleşik kelimelerde sert ve yumuşak ünsüzler yan yana görülebilir.

dikdörtgen, akciğer...

• Bağlaç olan "de", ek olmadığı için ünsüz benzeşmesi oluşmaz.

Çabucak git de gel. → git te (yanlış)

• Bazı matematik terimleri bu kurala uymaz. Örneğin; "üçgen, beşgen" sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi olmaz.


Ünsüz Yumuşaması:

• "p,ç,t,k," ile biten sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde;

   » "p" sesi "b"ye dönüşür. Örnek: dolap-a → dolaba

   » "ç" sesi "c"ye dönüşür. Örnek: çekiç-in → çekicin

   » "t" sesi "d"ye dönüşür. Örnek: kilit-i → kilidi

   » "k" sesi "g/ğ"ye dönüşür. Örnek: sokak-a → sokağa

• Yabancı dilden Türkçeye geçen sözcüklerin çoğunda yumuşama olmaz.

sanat → sanatı

hukuk → hukuku

• Özel isimlerin sonundaki sert ünsüzler okunuşta yumuşar, yazılışta değişmez.


• Tek heceli sözcüklerin genelinde ünsüz yumuşaması olmazken az sayıda kelimede bu kurala rastlanır.



Ünsüz Düşmesi:

• "k" ünsüzüyle biten kimi sözcüklere, "-cik, -cek" küçültme eki getirilirse, sözcüğün sonundaki "k" ünsüzü düşer (yazılmaz).

Küçük - cük → küçücük

Sıcak - cık → sıcacık

Çabuk - cak → çabucak

Minik - cik → minicik

• "k" ünsüzüyle biten kimi sözcüklere, "-l, -mse" yapım ekleri getirilirse, sözcüğün sonundaki "k" ünsüzü düşer (yazılmaz).

Eksik - l → eksil(mek)

Yüksek - l → Yüksel(mek)

Seyrek - l → Seyrel(mek)

Küçük - mse → küçümse(mek)

• Bazı birleşik sözcüklerde de ünsüz düşmesine rastlanabilir.

Ast - teğmen → asteğmen
üst - teğmen → üsteğmen


Ünsüz Türemesi:

• Dilimize Arapçadan girmiş bazı kelimelere, ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde , sözcüğün sonundaki harf türeyerek ikizleşir.

Hak - a → Hakka

Şık - ı → şıkkı

Rab - in → Rabbin

Sır - ı → Sırrı

• Dilimize Arapçadan girmiş bazı kelimelere, "etmek, olmak, eylemek" gibi yardımcı fiiller getirildiğinde, sözcüğün sonundaki harf türeyerek ikizleşir.

Zan - etmek → zannetmek

His - etmek → hissetmek

Hal - olmak → hallolmak

Af - etmek → affetmek

SES BİLGİSİ ONLINE TESTLER

SES BİLGİSİ DERS NOTLARI
Ünlü ve Ünsüz Harfler
Büyük Ünlü Uyumu → Kalınlık incelik
Küçük Ünlü Uyumu → Düzlük yuvarlaklık
Ünlülerle İlgili Ses Olayları → Ünlü daralması, türemesi, düşmesi...
Ünsüzlerle İlgili Ses Olayları → Ünsüz benzeşmesi, yumuşaması...

© Telif Hakkı

Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar öğrencilerine fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.