Ünsüzler İle İlgili Ses Olayları

Ünsüz Harfler (Sessiz Harfler):Tek başına söylenemeyen, ancak bir ünlü harf yardımıyla sese dönüşebilen harflerdir. Türkçede 21 tane ünsüz (sessiz) harf vardır: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z.

Sert ünsüzler: f, s, t, k, ç, ş, h, p.

Yumuşak ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.

Süreksiz sert ünsüzler: p, ç, t, k.

Sürekli sert ünsüzler: f, h, s, ş.

Süreksiz yumuşak ünsüzler: b, c, d, g.

Sürekli yumuşak ünsüzler: ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.
www.huseyinarasli.com

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi): Sert ünsüzle (f,s,t,k,ç,ş,h,p,) biten kelimelere, "c,d,g," ile başlayan bir ek gelirse, "c,d,g," sesleri "ç,t,k,"ye dönüşür.

Kitap - cı → Kitapçı

Ağaç - da → Ağaçta

Kes - gin → Keskin

• Rakamlardan sonra gelen eklerde de ünsüz benzeşmesi uygulanır.

1993'de doğdum → 1993'te doğdum.

• Birleşik kelimelerde sert ve yumuşak ünsüzler yan yana görülebilir.

dikdörtgen, akciğer...

• Bağlaç olan "de", ek olmadığı için ünsüz benzeşmesi oluşmaz.

Çabucak git de gel. → git te (yanlış)

• Bazı matematik terimleri bu kurala uymaz. Örneğin; "üçgen, beşgen" sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi olmaz.


Ünsüz Yumuşaması:

• "p,ç,t,k," ile biten sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde;

   » "p" sesi "b"ye dönüşür. Örnek: dolap-a → dolaba

   » "ç" sesi "c"ye dönüşür. Örnek: çekiç-in → çekicin

   » "t" sesi "d"ye dönüşür. Örnek: kilit-i → kilidi

   » "k" sesi "g/ğ"ye dönüşür. Örnek: sokak-a → sokağa

• Yabancı dilden Türkçeye geçen sözcüklerin çoğunda yumuşama olmaz.

sanat → sanatı

hukuk → hukuku

• Özel isimlerin sonundaki sert ünsüzler okunuşta yumuşar, yazılışta değişmez.


• Tek heceli sözcüklerin genelinde ünsüz yumuşaması olmazken az sayıda kelimede bu kurala rastlanır.



Ünsüz Düşmesi:

• "k" ünsüzüyle biten kimi sözcüklere, "-cik, -cek" küçültme eki getirilirse, sözcüğün sonundaki "k" ünsüzü düşer (yazılmaz).

Küçük - cük → küçücük

Sıcak - cık → sıcacık

Çabuk - cak → çabucak

Minik - cik → minicik

• "k" ünsüzüyle biten kimi sözcüklere, "-l, -mse" yapım ekleri getirilirse, sözcüğün sonundaki "k" ünsüzü düşer (yazılmaz).

Eksik - l → eksil(mek)

Yüksek - l → Yüksel(mek)

Seyrek - l → Seyrel(mek)

Küçük - mse → küçümse(mek)

• Bazı birleşik sözcüklerde de ünsüz düşmesine rastlanabilir.

Ast - teğmen → asteğmen
üst - teğmen → üsteğmen


Ünsüz Türemesi:

• Dilimize Arapçadan girmiş bazı kelimelere, ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde , sözcüğün sonundaki harf türeyerek ikizleşir.

Hak - a → Hakka

Şık - ı → şıkkı

Rab - in → Rabbin

Sır - ı → Sırrı

• Dilimize Arapçadan girmiş bazı kelimelere, "etmek, olmak, eylemek" gibi yardımcı fiiller getirildiğinde, sözcüğün sonundaki harf türeyerek ikizleşir.

Zan - etmek → zannetmek

His - etmek → hissetmek

Hal - olmak → hallolmak

Af - etmek → affetmek

SES BİLGİSİ ONLINE TESTLER

SES BİLGİSİ DERS NOTLARI
Ünlü ve Ünsüz Harfler
Büyük Ünlü Uyumu → Kalınlık incelik
Küçük Ünlü Uyumu → Düzlük yuvarlaklık
Ünlülerle İlgili Ses Olayları → Ünlü daralması, türemesi, düşmesi...
Ünsüzlerle İlgili Ses Olayları → Ünsüz benzeşmesi, yumuşaması...