Cümle Türleri

YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER

Fiil Cümlesi: Yüklemin türü fiilse cümlenin türü de fiildir. Fiiller kip ve kişi eki alarak yüklem olurlar.

İlkbaharda kırlara çıkarız. → Bu cümlede "çıkmak" sözcüğü fiildir ve kip ve kişi eki alarak cümlenin yüklemi olmuştur. Dolayısıyla bu cümle de fiil cümlesidir.

İsim Cümlesi: Yüklemin türü isim soylu ise cümlenin türü de isimdir. İsim soylu sözcükler, ek fiil (dir, ise, imiş, idi) alarak yüklem olurlar. "-dir" eki her zaman yazılmaz.

En güzel mevsimdir bahar. → Bu cümlede "mevsim" sözcüğü "-dir" ek fiilini almış bir isimdir. Dolayısıyla bu cümle isim cümlesidir.



ANLAMINA GÖRE CÜMLELER

Haber Cümlesi: Haber cümlesinde;

» cümlede bildirilen yargı gerçekleşirse "olumlu cümle" olur.

» cümlede bildirilen yargı gerçekleşmezse "olumsuz cümle" olur.

Yemeğimizi yedik. → olumlu cümle

Yemeğimizi yemedik. → olumsuz cümle


Bir cümleyi olumsuz yapmak için;

a) Cümledeki yükleme "-ma, -maz, -sız" eklerinden biri getirilir.

Sakın koşma.

Göl maya tutmaz.

Bu yemek biraz tatsız.

b) Cümleye "yok, değil" sözcüklerinde biri getirilir.

Hiç halim yok.

Bu kalem benim değil.


NOT: Biçimce olumsuz, anlamca olumlu cümleler vardır.

Bu işi yapmak istemiyor değil. → Bu işi yapmak istiyor.

NOT: Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümleler vardır.

Sanki ben seni seviyorum. → Ben seni sevmiyorum.


Soru Cümlesi: Bir duygu veya düşünceyi soru yoluyla açıklayan cümlelerdir. Cümleye soru anlamı iki şekilde kazandırılır;

a) Cümleye "mi" soru edatı getirilerek yapılır.

Babam geldi mi?

b) Cümleye "nasıl, kaç, hangi vb." soru sözcükleri getirilerek yapılır.

Hangi kitabı okuyorsun?


NOT: Bazı soru cümleleri cevap gerektirmez. Bu tür cümlelere "sözde soru cümlesi" denir.

Ne gelen var ne giden. → Bu cümlede "ne" soru sözcüğü var ancak amaç soru sormak değildir. Cümle cevap gerektirmez. Cümlenin anlamı "Gelen giden yok." şeklindedir.

İnsan çocuğunu sevmez mi? → İnsan çocuğunu sever.


Ünlem Cümlesi: Duyguların vurgulu bir şekilde anlatıldığı cümlelerdir.

Yaşasın! Sınavı kazanmışım.



YÜKLEMİN YERİNE GÖRE CÜMLELER

Kurallı (Düz) Cümleler: Yüklemi sonda olan cümlelerdir.

Yarın pikniğe gideceğiz.

Kuralsız (Devrik) Cümleler: Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir.

Pikniğe gideceğiz yarın.



YAPI BAKIMINDAN CÜMLELER

Tek Yargı Bildiren Cümleler: Tek yargısı olan cümlelerdir.

Kitabımı okudum. → Bu cümlede yüklem olan "okudum" sözcüğü tek bir yargıyı bildirmektedir.

Birden Fazla Yargı Bildiren Cümleler:

a) Birden çok yüklemi olan cümle:

» Noktalama işaretiyle bağlanan cümle:

At ölür meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. → Bu cümlede dört tane yargı (atın ölmesi, meydanın kalması, yiğitin ölmesi, şanın kalması) bildirilmektedir ve bu yargılar noktalama işaretleriyle birbirine bağlanmıştır.

» Bağlaçlarla bağlanan cümle:

Sordum ama cevap alamadım. → Bu cümlede iki yargı bildirilmektedir ve bu yargılar "ama" bağlacıyla birbirine bağlanmıştır.

b) Fiilimsi alan cümle:

Onun hasta olduğunu bilmiyordum. → Bu cümlede iki yargı vardır (bilmemek ve hasta olmak). Bu cümle fiilimsi alan cümledir.

CÜMLE TÜRLERİ ONLINE TESTLER
Test-2

© Telif Hakkı

Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar öğrencilerine fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.