Cümle Türleri

YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER

Fiil Cümlesi: Yüklemin türü fiilse cümlenin türü de fiildir. Fiiller kip ve kişi eki alarak yüklem olurlar.

İlkbaharda kırlara çıkarız. → Bu cümlede "çıkmak" sözcüğü fiildir ve kip ve kişi eki alarak cümlenin yüklemi olmuştur. Dolayısıyla bu cümle de fiil cümlesidir.

İsim Cümlesi: Yüklemin türü isim soylu ise cümlenin türü de isimdir. İsim soylu sözcükler, ek fiil (dir, ise, imiş, idi) alarak yüklem olurlar. "-dir" eki her zaman yazılmaz.

En güzel mevsimdir bahar. → Bu cümlede "mevsim" sözcüğü "-dir" ek fiilini almış bir isimdir. Dolayısıyla bu cümle isim cümlesidir.



ANLAMINA GÖRE CÜMLELER

Haber Cümlesi: Haber cümlesinde;

» cümlede bildirilen yargı gerçekleşirse "olumlu cümle" olur.

» cümlede bildirilen yargı gerçekleşmezse "olumsuz cümle" olur.

Yemeğimizi yedik. → olumlu cümle

Yemeğimizi yemedik. → olumsuz cümle


Bir cümleyi olumsuz yapmak için;

a) Cümledeki yükleme "-ma, -maz, -sız" eklerinden biri getirilir.

Sakın koşma.

Göl maya tutmaz.

Bu yemek biraz tatsız.

b) Cümleye "yok, değil" sözcüklerinde biri getirilir.

Hiç halim yok.

Bu kalem benim değil.


NOT: Biçimce olumsuz, anlamca olumlu cümleler vardır.

Bu işi yapmak istemiyor değil. → Bu işi yapmak istiyor.

NOT: Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümleler vardır.

Sanki ben seni seviyorum. → Ben seni sevmiyorum.


Soru Cümlesi: Bir duygu veya düşünceyi soru yoluyla açıklayan cümlelerdir. Cümleye soru anlamı iki şekilde kazandırılır;

a) Cümleye "mi" soru edatı getirilerek yapılır.

Babam geldi mi?

b) Cümleye "nasıl, kaç, hangi vb." soru sözcükleri getirilerek yapılır.

Hangi kitabı okuyorsun?


NOT: Bazı soru cümleleri cevap gerektirmez. Bu tür cümlelere "sözde soru cümlesi" denir.

Ne gelen var ne giden. → Bu cümlede "ne" soru sözcüğü var ancak amaç soru sormak değildir. Cümle cevap gerektirmez. Cümlenin anlamı "Gelen giden yok." şeklindedir.

İnsan çocuğunu sevmez mi? → İnsan çocuğunu sever.


Ünlem Cümlesi: Duyguların vurgulu bir şekilde anlatıldığı cümlelerdir.

Yaşasın! Sınavı kazanmışım.



YÜKLEMİN YERİNE GÖRE CÜMLELER

Kurallı (Düz) Cümleler: Yüklemi sonda olan cümlelerdir.

Yarın pikniğe gideceğiz.

Kuralsız (Devrik) Cümleler: Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir.

Pikniğe gideceğiz yarın.



YAPI BAKIMINDAN CÜMLELER

Tek Yargı Bildiren Cümleler: Tek yargısı olan cümlelerdir.

Kitabımı okudum. → Bu cümlede yüklem olan "okudum" sözcüğü tek bir yargıyı bildirmektedir.

Birden Fazla Yargı Bildiren Cümleler:

a) Birden çok yüklemi olan cümle:

» Noktalama işaretiyle bağlanan cümle:

At ölür meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. → Bu cümlede dört tane yargı (atın ölmesi, meydanın kalması, yiğitin ölmesi, şanın kalması) bildirilmektedir ve bu yargılar noktalama işaretleriyle birbirine bağlanmıştır.

» Bağlaçlarla bağlanan cümle:

Sordum ama cevap alamadım. → Bu cümlede iki yargı bildirilmektedir ve bu yargılar "ama" bağlacıyla birbirine bağlanmıştır.

b) Fiilimsi alan cümle:

Onun hasta olduğunu bilmiyordum. → Bu cümlede iki yargı vardır (bilmemek ve hasta olmak). Bu cümle fiilimsi alan cümledir.

CÜMLE TÜRLERİ ONLINE TESTLER
Test-2