Alevilik-Bektaşilik - Lise 12. Sınıf

Alevilik: Alevi, Hz. Ali'yi seven, onun taraftarı olan demektir. Alevilik ise Peygamber Efendimizin vefatından sonra Hz. Ali'nin halife olması gerektiğini savunan ve Hz. Ali'yi sahabelerin en faziletlisi olarak gören düşünce akımıdır.

Bektaşilik: Bektaşilik, büyük Türk-İslam düşünürü Hacı Bektaş-ı Veli'nin görüş ve düşüncelerine dayanan tasavvuf ekolüdür.

Bu iki düşünce akımı Hz. Ali, Ehl-i Beyt ve on iki imam sevgisini temel aldıkları için zamanla birlikte anılır olmuşlardır.


Aleviliğin Tarihi: Emeviler döneminde Peygamber Efendimizin sevgili torunu Hz. Hüseyin ve bazı aile fertleri Kerbela denilen yerde şehit edildiler (M. 680).Hem bu üzücü olay, hem de Peygamberimizden sonra Hz. Ali'nin halife olması gerektiği düşüncesi Müslümanlar arasında ehl-i beyt mensuplarını savunmaya yöneldi. Böylece zamanla Alevilik düşüncesi yaygınlaştı.


Alevilik-Bektaşiliğin Ayırt Edici Özellikleri:

» Alevi-Bektaşi kültüründe Hz. Ali cesareti, kahramanlığı ve Peygamber Efendimize olan yakınlığı nedeniyle çok önemli bir yere sahiptir.

» Hz. Muhammed'in (s.a.v.) ev halkı anlamına gelen ehl-i beyt de Alevilik-Bektaşilik'te çok önemlidir. Alevi-Bektaşiler ehl-i beytin mensupları olan Hz. Ali, eşi Hz. Fatıma (Peygamberimizin kızı) ve onların çocukları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'e (Peygamberimizin torunları) büyük bir sevgiyle bağlıdırlar.

» Alevi-Bektaşiler Hz. Ali'nin soyundan gelen on iki imama da büyük bir sevgi ve saygı gösterirler. On iki imamın yolundan gidilmesi gerektiğine inanırlar.


On İki İmam: Hz. Ali, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Zeynel Abidin, Muhammed Bakır, Cafer-i Sadık, Musa Kazım, Ali er-Rıza, Muhammed Taki, Ali Naki, Hasan el-Askeri, Muhammed Mehdi


Cem: Alevi-Bektaşi ekolünde dede, pir veya mürşit denilen manevi liderler yönetiminde ve belli kurallar çerçevesinde yapılan dini tören. Cem töreninde amaç Allah'a yönelmek, O'na olan kulluk görevini yapmaktır. Bu sebeple ceme katılacak kişi maddi yönden temizlenmiş, sosyal statüsünden ve tüm kimliklerinden arınmış olmalıdır. Ayrıca cemde dedeye saygıda kusur edilmemelidir.


Başlıca Cem Törenleri:

» Yılın ilk cemi olan "Abdal Musa cemi". Bu cem her yıl sonbaharda küskünlerin barıştırılması ve toplumsal barışın sağlanması için yapılır.

» İşlediği bir suç nedeniyle düşkün ilan edilen ve toplumdan dışlanan birinin tövbe etmesi ve kul haklarını ödemesi üzerine yapılan "düşkünlükten kaldırma cemi".

» Vefat eden birinin vefatının yedinci veya kırkıncı gününde kurban kesip lokma dağıtmak suretiyle yapılan "dârdan indirme cemi".


Cemevi: Cem törenlerinin yapıldığı yer.


Cem'in Yapılışı: Dede, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) manevi makamını temsil eden posta oturur ve baştan sona cemi yönetir. Rehber de dedenin yanında bulunan Hz. Ali postuna oturur. Dede dua ederek ceme başlar. Duadan sonra varsa küskünleri barıştırır. Sonra sırasıyla on iki hizmeti yerine getirecek canların duası, delil hizmeti (çerağ uyandırma, mum yakma), tezakkar hizmeti (abdest aldırma), kurban ve lokma hizmeti ve diğer hizmetler yerine getirilir. Topluca tövbe istiğfar edilir. Zakir bağlama eşliğinde düvaz-imam, mersiye, tevhit, miraçlama okur. Semahlar dönülür. Getirilen lokmalar, kesilen kurbanlar dede tarafından duası yapıldıktan sonra dağıtılır. Cemin sonunda dua edilir.


Razılık ve Kul Hakkının Sorulması: Üzerinde kul hakkı olan bir kişinin Alevi-Bektaşi inancına göre cem törenine katılması uygun görülmez. Cem töreninin başında dede insanlara birbirlerinden razı olup olmadıklarını sorar. Birbirlerine haklarını helal etmelerini, küskünlerin barışmasını ister. Sonra orada bulunanlar tarafından haklar sahiplerine iade edilir, helallik alınır. Bu uygulamaya razılık ve kul hakkının sorulması denir.


On İki Hizmet: Cem töreni yapılırken yerine getirilmesi gereken hizmetlere denir. Bunlar aşağıda belirtilmiştir.

Dede: Cemi yöneten manevi önder.
Rehber: Dedenin önüne postu serer. Cemde düzeni sağlar, dedeye yardım eder.
Gözcü: Cemin sessiz ve sakin geçmesini sağlar.
Çerağcı: Cemevindeki aydınlatma araçlarını yakar.
Zakir: Cemde tevhit, düvaz-imam, mersiye, nevruziye ve miraçlama okur. (Miraçlama: Peygamber Efendimizin miraç yolculuğunu ve dönüşünde kırklar meclisine uğramasını anlatan şiirler.)
Süpürgeci: Cemevinin temizliğini yapar.
Sakacı: Ceme katılanlara su, şerbet dağıtır.
Sofracı: Ceme katılanların getirdiği yemekleri toplar ve dağıtır. Kurbanların kesilmesinden ve dağıtılmasından sorumludur.
Semahçı: Semah dönülmesine öncülük eder.
Peykçi: İnsanları cem töreninden haberdar eder.
İznikçi: Ceme katılanların ayakkabılarını düzenler.
Bekçi: Ceme katılanların evlerinin güvenliğini sağlar.


Semah: Cem törenine katılanların manevi coşku halinde kendilerinden geçerek ilahi aşkla ayakta dönmeleridir. Semah bağlama eşliğinde ve kadın-erkek birlikte yapılır. Semahın figürü olan sağ elin ayasının yukarı, sol elin aşağı bakmasının anlamı, "Hak'tan alır, halka veririz. Kendimize hiçbir şeyi mal etmeyiz." demektir.


Musahiplik (Yol Kardeşliği): İki ailenin birbirlerine ölünceye kadar yol kardeşi olma sözü vermeleridir. Aileler anlaştıkları zaman müsahiplik cemi düzenlenir. Bu anlayış Peygamberimizin hicretten sonra ensar ile muhaciri kardeş ilan etmesine dayanır.


Dua ve Gülbenkler: Alevilikte duaya gülbenk denir. Bu inanç sisteminde insanlar içlerinden geldiği gibi Allah'a yalvarırlar. Cemevlerinde ise dua ve gülbenk dedelerin eşliğinde okunur.


Hızır Orucu: Alevi-Bektaşi kültüründe şubat ayının 13. 14. ve 15. günlerinde tutulan oruç.

12. sınıf 3. ünite diğer konular için tıklayın ›

© Telif Hakkı
Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar, sadece kendi okullarında derslerine girdikleri öğrencileri için fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.