Anlamlarına Göre Fiiller

İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin iradesiyle, öznenin nesneyi etkilediğini ve o nesnenin de etkilendiğini gösteren fiillerdir. İş (kılış) fiilleri "kimi" ya da "neyi" sorularına cevap verir. İş fiilleri mutlaka nesnesi olan fiillerdir.

› Çocuklar kediyi seviyor.

Bu cümlenin fiili "seviyor" sözcüğüdür. Fiile "kim seviyor?" diye bir soru yönelttiğimizde özneyi (çocuklar) buluruz. Yine fiile "neyi seviyor?" sorusunu sorduğumuzda da nesneyi (kediyi) buluruz. Bu cümlede "seviyor" fiili nesne aldığı için iş bildiren bir fiildir.

› İşçiler eşyaları taşıyorlar. → "neyi" sorusunu cevaplıyor.

› Biz arkadaşları görelim. → "kimi" sorusunu cevaplıyor.

Yukarıda yer alan örneklerdeki fiiller de iş fiilleridir. Çünkü nesne almışlar ve "kimi, neyi" sorularını cevaplamışlardır.


Durum Fiilleri: Eylemden nesnenin etkilenmediği fiillerdir. Durum fiilleri "kimi" ve "neyi" sorularını cevaplamazlar. Öznenin içinde bulunduğu ve süreklilik gösteren bir durumunu anlatırlar.

› Çocuk uyudu. → Bu cümlede "uyuma" eylemi çocuğun içinde bulunduğu durumu anlatmıştır. Uyuma eylemi çocuğun kendi iradesi ile meydana gelmiştir. Ancak uyuma eyleminden etkilenen bir nesne yoktur. Ayrıca uyuma eylemi "neyi, kimi" sorularına cevap vermez. Bu nedenle durum fiilidir.

› Yorgunluktan koltukta uyuyakalmış.

› Arkadaşının şakalarına saatlerce gülerdi.


Oluş Fiilleri: Bir durumdan başka bir duruma geçildiğini ya da geçilmekte olduğunu bildiren fiillerdir. Gerçekleşmelerinde öznenin doğrudan bir etkisi yoktur. Daha çok "kendiliğinden olma" söz konusudur. Oluş fiillerinde eylem belli bir zaman dilimi içinde gerçekleşir. Yani eylem zamanla ortaya çıkar. Bu eylemler nesne almadıkları ve "neyi, kimi" sorularını cevaplamadıkları için geçişsizdirler.

› Çiçekler soluyor. → Bu cümlede yer alan "soluyor" fiili gerçekleşmek için herhangi bir özneye ihtiyaç duymamıştır. Kendiliğinden ve zamanla gerçekleşmiştir. Ayrıca nesne de almamıştır. Dolayısıyla oluş fiilidir.

› Ekmek bayatladı.

› Babam yaşlandı.

› Ağaçlar yeşeriyor.



Örnek Sorular

• Öznenin etkisi olmadan onun iradesi dışında, kendiliğinden oluşan ve öznedeki değişimi gösteren fiiller oluş anlamı taşır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde oluş fiili yoktur?
A) Uzun süre dolapta bekleyen ekmek küflenmişti.
B) Sonbaharın gelmesiyle bütün yapraklar sarardı.
C) Aklına gelen her soruyu mutlaka sorardı.
D) Ağaçtaki meyvelerin tamamı olgunlaştı.

Cevap: C


• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iş (kılış) fiili kullanılmıştır?
A) Derste bütün soruları çözdüm.
B) Bahçede oynayan çocuklar yorulmuş.
C) Tatilde saçlarım çok uzadı.
D) Havanın ısınmasıyla buzlar eridi.

Cevap: A

FİİL KONUSU DERS NOTLARI
Anlamlarına Göre Fiiller → İş, durum, oluş fiilleri
Yapılarına Göre Fiiller → Basit, türemiş, birleşik fiiller
Haber (Bildirme Kipleri)
Dilek (Tasarlama) Kipleri
Fiillerde Olumsuzluk ve Soru
Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
Ek Fiil
Ek Fiilin Görevleri
Ek Fiilin Cümleye Kattığı Anlamlar
Fiilimsiler
Özne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı
Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı

© Telif Hakkı

Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar öğrencilerine fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.