Dilek (Tasarlama) Kipleri

Fiillerde Kip: Bir fiilin zaman ve anlam özelliklerine göre farklı eklerle değişik biçimlere girmesine fiillerde kip denir.


DİLEK KİPLERİ

Fiile istek, şart, emir, dilek veya gereklilik anlamları katan kiplere "Dilek Kipleri" denir. Dilek kipleri belirgin bir zaman anlamı taşımazlar.

› Haydi biraz çalışalım. → "çalışalım" fiili istek bildirmiştir ve dilek kipindendir.

› Düzenli çalışsan işin garantiydi. → "çalışsan" sözcüğü şart bildirmiştir ve dilek kipindendir.

› Koridorlarda koşmayın. → "koşmayın" fiili emir bildirmiştir ve dilek kipindendir.

› Keşke sen de bizimle gelsen. → "gelsen" fiili dilek bildirmiştir ve dilek kipindendir.

› Düzenli beslenmelisin. → "beslenmelisin" fiili gereklilik bildirmiştir ve dilek kipindendir.


Dilek kipleri 4'e ayrılır;

1. Gereklilik Kipi

2. Dilek-Şart Kipi

3. İstek Kipi

4. Emir Kipi



Gereklilik Kipi: Fiilin yapılması, olması gerektiğini anlatan kiplerdir. Fiil kök veya gövdelerine -meli/-malı eki getirilerek yapılır.

› Dersi dikkatli dinlemelisin. → Bu örnekteki "dinlemelisin" fiili -meli eki almıştır ve gereklilik bildirmektedir.

"Sor" fiilinin gereklilik kipinde altı farklı kişiye göre çekimlenmesi


Dilek-Şart Kipi: Bu kipte fiil bir dilek veya şart bildirir. Fiil kök veya gövdelerine -se/-sa eki getirilerek yapılır.

› Keşke sen de bizimle gelsen. → Bu örnekteki "gelsen" fiili -se eki almıştır ve dilek bildirmektedir.

Çalışsan başaracaksın. → Bu örnekteki "çalışsan" sözcüğü -sa eki almıştır ve şart bildirmektedir.

"Gör" fiilinin dilek-şart kipinde altı farklı kişiye göre çekimlenmesi


İstek Kipi: Bu kipte fiilin yapılmasının istendiği bildirilir. Fiil kök veya gövdelerine -e/-a eki getirilerek yapılır.

› Ben de sizinle geleyim. → Bu örnekteki "geleyim" fiili -e eki almıştır ve istek bildirmektedir.

"Bil" fiilinin istek kipinde altı farklı kişiye göre çekimlenmesi


Emir Kipi: Bu kipte fiilin yapılması emir biçiminde bildirilir. Bu kipin özel bir eki ve 1. kişiye göre çekimi yoktur.

› Sağa dön. → Bu örnekteki "dön" fiili emir bildirmektedir.

"Koş" fiilinin emir kipinde farklı kişilere göre çekimlenmesi


Örnek Sorular

• "Bil-" fiilinin gereklilik kipi 2. tekil şahıs çekimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bilsin
B) Bilmeliyiz
C) Bilmelisin
D) Bileyim

Cevap: C


• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil istek kipiyle çekimlenmiştir?
A) Lütfen, her işe burnunu sokma!
B) Şu sınavı bir kazansam...
C) Bu akşam ben de sizinle geleyim.
D) Haklı olduğunu mutlaka söylemelisin.

Cevap: C

FİİL KONUSU DERS NOTLARI
Anlamlarına Göre Fiiller → İş, durum, oluş fiilleri
Yapılarına Göre Fiiller → Basit, türemiş, birleşik fiiller
Haber (Bildirme Kipleri)
Dilek (Tasarlama) Kipleri
Fiillerde Olumsuzluk ve Soru
Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
Ek Fiil
Ek Fiilin Görevleri
Ek Fiilin Cümleye Kattığı Anlamlar
Fiilimsiler
Özne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı
Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı