Ek Fiilin Görevleri

1. İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak: Ek fiil isim soylu sözcükleri yüklem yaparken dört kip ekinden yararlanır;

Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman: Görülen geçmiş zamanda isimlere "-idi" eki getirilerek cümlede yüklem görevi üstlenmeleri sağlanır.

Örnek: Alperen çalışkan idi. → Örnek cümlede "-idi" eki "çalışkan" isminin sonuna gelmiş ve bu ismin cümlede yüklem görevi üstlenmesini sağlamıştır. Ek fiil kendinden önceki sözcüğe birleşik olarak da yazılabilir. Birleşik yazıldığında başındaki ünlü düşer. Alperen çalışkandı.

Öğrenilen (Duyulan) Geçmiş Zaman: Öğrenilen geçmiş zamanda isimlere "-imiş" eki getirilerek cümlede yüklem görevi üstlenmeleri sağlanır.

Örnek: Alperen çalışkan imiş.Alperen çalışkanmış.

Şart Kipi: İsimlere "-ise" eki getirilerek oluşturulur. Cümleye koşul anlamı katar. Ek fiilin koşul ekini alan sözcük cümlede yüklem görevini üstlenmez.

Örnek: Hastaysa biraz dinlensin. (hasta ise)

Geniş Zaman: Ek fiilin geniş zaman kipinde kullanılan şekli, diğer çekimlerdeki kadar belirgin değildir. Ek fiilin geniş zaman çekiminde, (üçüncü tekil ve çoğul kişiler hariç) sadece kişi ekinden yararlanılır.

1. tekil kişi: çalışkanım → kişi eki kullanılmış

2. tekil kişi: çalışkansın → kişi eki kullanılmış

3. tekil kişi: çalışkandır → ek fiilin geniş zamanı kullanılmış

1. çoğul kişi: çalışkanız → kişi eki kullanılmış

2. çoğul kişi: çalışkansınız → kişi eki kullanılmış

3. çoğul kişi: çalışkanlardır → -lar kişi ekinden sonra ek fiilin geniş zamanı kullanılmış



2. Basit Zamanlı Filleri Birleşik Zamanlı Yapmak:

Ek fiilin görevlerinden biri de basit zamanlı filleri birleşik zamanlı yapmaktır. Bu konuyu incelemeden önce basit zamanlı fiil kavramını öğrenelim. Basit zamanlı fiil, fiilin tek bir zaman veya kip bildirecek şekilde çekimlenmesiyle oluşur.

gider, gidiyor, gidecek, gitmiş

Birleşik zamanlı fiil ise, fiilin birden çok kip ve zaman bildirecek şekilde çekimlenmesiyle oluşur. Basit zamanlı fiillere ek fiil getirilerek birleşik zamanlı fiil yapılır.

Her sabah erken kalk-ar-idi. → Her sabah erken kalkardı.
Yukarıdaki örnekte "kalmak" fiiline "-ar" geniş zaman eki getirilmiş ve bir tek zaman eki aldığı için bu haliyle basit zamanlı fiil olmuştur. Daha sonra ise ek fiilin "-idi" eki getirilmiş, "kalkar idi" veya diğer okunuşuyla "kalkardı" şekline dönüşmüş ve birleşik zamanlı fiil olmuştur. www.huseyinarasli.com


BİRLEŞİK ZAMAN KİPLERİ


Hikaye Birleşik Zaman: Fiilin basit çekiminden sonra ek fiilin "idi" şekli getirilerek yapılır.

Örnek: gel-miş-idi-mgelmiştim

gel → fiil kökü

miş → duyulan geçmiş zaman eki

idi → ek fiilin hikaye birleşik zamanı

m → kişi eki

Örnek: git-meli-idigitmeliydi

git → fiil kökü

meli → gereklilik kipi

idi → ek fiil


Rivayet Birleşik Zaman: Fiilin basit çekiminden sonra ek fiilin "imiş" şekli getirilerek yapılır.

Örnek: gel-ecek-imiş-imgelecekmişim

gel → fiil kökü

ecek → gelecek zaman eki

imiş → ek fiilin rivayet birleşik zamanı

im → kişi eki


Örnek: git-meli-imişgitmeliymiş

git → fiil kökü

meli → gereklilik kipi

imiş → ek fiilin rivayet birleşik zamanı


Koşul (Şart) Birleşik Çekimi: Fiilin basit çekiminden sonra ek fiilin "ise" şekli getirilerek yapılır.

Örnek: bil-ecek-isebilecekse

bil → fiil kökü

ecek → gelecek zaman eki

ise → ek fiilin koşul birleşik çekimi


Örnek: al-malı-ise-nalmalıysan

al → fiil kökü

malı → gereklilik kipi

ise → ek fiilin koşul birleşik çekimi

n → kişi eki



Örnek Sorular

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin görülen geçmiş zamanıyla çekimlenmiş bir isim yoktur?
A) Gözünüzün alabildiği her yer kardı.
B) İstekleri son derece mantıklıydı.
C) Bu, gördüğüm en kalın kitaptı.
D) Polis hemen olay yerine vardı.

Cevap: D


• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik zamanlı fiil kullanılmamıştır?
A) Balkondaki çiçekleri her pazar sulardı.
B) Sabahleyin uyanamayınca otobüsü kaçırdı.
C) Çocuk bir suç işlediyse önüne bakarmış.
D) O sıcaklarda günde iki litre su içiyordum.

Cevap: B

FİİL KONUSU DERS NOTLARI
Anlamlarına Göre Fiiller → İş, durum, oluş fiilleri
Yapılarına Göre Fiiller → Basit, türemiş, birleşik fiiller
Haber (Bildirme Kipleri)
Dilek (Tasarlama) Kipleri
Fiillerde Olumsuzluk ve Soru
Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
Ek Fiil
Ek Fiilin Görevleri
Ek Fiilin Cümleye Kattığı Anlamlar
Fiilimsiler
Özne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı
Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı