Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması

Anlam (Zaman) Kayması: Bir fiil kipinin bildirdiği zamandan uzaklaşarak başka bir kip yerine kullanılmasıdır.

» Önümüzdeki hafta Burdur'a gidiyoruz. → Bu cümlede "gidiyoruz fiili şimdiki zaman kipine göre çekimlenmiş. Ancak burada asıl kastedilen zaman, gelecek zamandır. Yani "Önümüzdeki hafta Burdur'a gideceğiz." denilmek istenmiştir. Bu cümlede şimdiki zaman ve gelecek zaman arasında bir değişim olduğu için anlam kayması yaşanmıştır.

» Sabahları spor yapıyorum. → Bu cümlede "yapıyorum" fiili şimdiki zaman kipine göre çekimlenmiş. Ancak burada asıl kastedilen zaman, geniş zamandır. Yani "Sabahları spor yaparım." denilmek istenmiştir. Bu cümlede şimdiki zaman ve geniş zaman arasında bir değişim olduğu için anlam kayması yaşanmıştır. www.huseyinarasli.com

» Hemen eve gidiyorsun. → Bu cümlede "gidiyorsun" fiili şimdiki zaman kipine göre çekimlenmiş. Ancak burada asıl kastedilen anlam, emir kipindedir. Yani "Hemen eve git." denilmek istenmiştir. Bu cümlede şimdiki zaman ve emir kipi arasında bir değişim olduğu için anlam kayması yaşanmıştır.

» Padişah Keloğlan'a sorar. → Bu cümlede "sorar" fiili geniş zaman kipine göre çekimlenmiş. Ancak burada asıl kastedilen anlam, geçmiş zamandır. Olay geçmişte yaşanmıştır. Yani "Padişah Keloğlan'a sormuş." denilmek istenmiştir. Bu cümlede geniş zaman ve duyulan geçmiş zaman arasında bir değişim olduğu için anlam kayması yaşanmıştır.

» Almanya'da doğdum. → Bu cümlede "doğdum" fiili bilinen geçmiş zaman kipine göre çekimlenmiş. Ancak burada asıl kastedilen anlam, duyulan geçmiş zamandır. Yani "Almanya'da doğmuşum." denilmek istenmiştir. Bu cümlede bilinen geçmiş zaman ve duyulan geçmiş zaman arasında bir değişim olduğu için anlam kayması yaşanmıştır.


Örnek:

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil kipinde anlam kayması vardır?
A) İşin kalanını yarın bitiririz.
B) Sınav az önce tamamlandı.
C) Sınıf pürdikkat dersi dinliyor.
D) Her gün saat 5’te işten çıkarım.

Cevap: A


Örnek:

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil kipinde anlam kayması yoktur?
A) Sabah uyanınca ilk olarak yatağımı topluyorum.
B) Yarın dokuzda kararlaştırdığımız yerde olurum.
C) Geceleri karanlıktan çok korkuyorum.
D) Sınavın sonuçları iki gün sonra açıklanacak.

Cevap: D

FİİL KONUSU DERS NOTLARI
Anlamlarına Göre Fiiller → İş, durum, oluş fiilleri
Yapılarına Göre Fiiller → Basit, türemiş, birleşik fiiller
Haber (Bildirme Kipleri)
Dilek (Tasarlama) Kipleri
Fiillerde Olumsuzluk ve Soru
Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
Ek Fiil
Ek Fiilin Görevleri
Ek Fiilin Cümleye Kattığı Anlamlar
Fiilimsiler
Özne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı
Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Fiil Çatısı