Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Fiiller

Fiilde Çatı Nedir: Fiillerin özne ve nesneye bağlı olarak kazandığı anlama ve girdiği biçime ÇATI denir. Bu konuda yer alan fiillerde nesne ve fiil arasındaki ilişki anlatılmıştır.



Geçişli Fiiller: Nesne alabilen fiillere geçişli fiiller denir. Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiile "Neyi, kimi, ne?" sorularını yöneltiriz. Fiile yönelttiğimiz bu sorulara cevap alabiliyorsak fiil geçişlidir. Diğer bir yöntem ise; fiilin başına "onu" zamirini getirebiliyorsak fiil geçişlidir. Geçişli fiiller iş (kılış) fiilleridir. www.huseyinarasli.com

Seni görüyorum. ("Kimi görüyorum?" diye sorunca cevap alabiliriz veya "onu" zamirini getirebiliriz. "Onu görüyorum.") → geçişli fiil

Kaç gündür bu kitabı arıyorum. ("Neyi arıyorum?" diye sorunca cevap alabiliriz veya "onu" zamirini getirebiliriz. "Kaç gündür onu arıyorum.") → geçişli fiil

Arkadaşına hediye aldı. ("Ne aldı?" diye sorunca cevap alabiliriz.) → geçişli fiil

Not: Geçişli fiil olan bir cümlede nesne kullanılmamış olabilir. Eğer yüklem nesne alabilecek ve "neyi, kimi" sorularını cevaplayabilecek durumda ise geçişlidir.

Yarın babamdan isterim. → Bu cümlede herhangi bir nesne yok ancak yüklemi geçişlidir. Çünkü "isterim" yüklemi "neyi" sorusuna cevap verebilecek durumdadır. Neyi isterim? → Kitabı isterim.



Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan, nesneyi bulmak için "Neyi, kimi, ne?" sorularına cevap veremeyen ve fiilin başına "onu" zamiri getirilemeyen fiillere geçişsiz fiiller denir. Geçişsiz fiiller durum ve oluş fiilleridir.

Akşamları hafif bir rüzgar eser. "Neyi eser?" ya da "Onu eser." diyemeyiz. → geçişsiz fiil

Yüksek kesimlere kar yağıyor. "Neyi yağıyor" ya da "Onu yağıyor." diyemeyiz. → geçişsiz fiil



Oldurgan Fiiller: Geçişsiz bir fiile "dır", "t", "r" eklerinden biri getirilerek fiilin nesne alması sağlanır ve bu tür fiillere oldurgan fiil denir.

Bardak yere düştü. → Bu cümlede nesne yoktur ve fiil geçişsizdir.
Ali bardağı düşürdü. → Bu cümlede "-r" eki "düşmek" fiilinin "bardağı" sözcüğünü nesne olarak almasını sağlamış ve "düşürmek" fiili geçişli olmuştur.



Ettirgen Fiiller: Geçişli fiillere "dır", "t", "r" ekleri getirilir ve bu fiillerin geçişlilik dereceleri arttırılır. Bu tür fiillerin özneleri işi genelde başkasına yaptırır.

Ekmek aldım. → Bu cümlenin nesnesi "ekmek"tir.
Ekmek aldırdım. → Bu cümlenin de nesnesi "ekmek"tir. Ancak fiile eklenen "-dır" eki gazete alma işini öznenin bir başkasına yaptırdığını göstermektedir.



Örnek Sorular

• Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir?
A) Müdür, hazırlıkların tamamlanmadığını görünce çok kızdı.
B) Geç gelen çocuk, sessizce sırasına oturdu.
C) Ne kadar uğraşsam da bir türlü uyanmadı.
D) Kuşlar çeşmenin yanındaki çukurdan su içti.

Cevap: D


• Aşağıdaki cümlelerden hangisi nesne-yüklem ilişkisi yönünden farklıdır?
A) Müfettişler, iş yerimizle ilgili bütün evrakları inceledi.
B) Yol kenarlarına birbirinden güzel ağaçlar dikildi.
C) En zor zamanlarda bile hayatla dalga geçercesine gülerdi.
D) İçeri girer girmez etrafına alaycı gözlerle baktı.

Cevap: A

FİİLDE ÇATI KAZANIM TESTLERİ
Test-3