Aruz Vezni

• Mısralarda yer alan hecelerin kısalık-uzunluk ya da açıklık-kapalılık esasına dayanan ölçü birimidir. Bu ölçü birimi ilk önce Arap edebiyatında kullanılmıştır.

• Önceleri sistemli olmayan aruz veznini Arap dil bilimci İmam Halil bin Ahmed (701-775) sistemleştirmiş, bir ilim haline getirmiş ve "ilm-i aruz" denilmesine sebep olmuştur. İranlılar İslamiyet'i kabul edince edebiyatta aruzu da kullanmaya başladılar. Daha sonra İranlılar'dan Türklere geçen aruz vezni, Türk edebiyatında da kullanılmaya başlandı.

• Edebiyatımızda aruz ölçüsünü ilk kez Yusuf Has Hacib "Kutadgu Bilig" isimli eserinde kullanmıştır. Kutadgu Bilig'in aruz vezni (faûlün faûlün faûlün faûl), Firdevsî'nin "Şehnâme" isimli eserinin vezniyle aynıdır.

• Aruz vezni Divan edebiyatında, Tanzimat, Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati edebiyatlarında ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Edebiyatımızda en son temsilcisi ise Yahya Kemal'dir.



ARUZDA HECE ÇEŞİTLERİ

Açık (Kısa) Hece: Ünlüyle biten heceler; de-re, di-ri, a-da. Açık hece (.) işaretiyle gösterilir.

Kapalı (Uzun) Hece: Ünsüzle ya da uzun ünlüyle biten heceler; hâ-lâ, hâ-lî, ley-lâ, sa-bâ, has-ret. Kapalı hece (-) işaretiyle gösterilir.

Bir Buçuk Hece: Dört sesten oluşan heceler için kullanılır. (.-) işaretiyle gösterilir.
www.huseyinarasli.com

Aruzun Sekiz Ana Kalıbı (Tef'ile): Faûlün, fâilün, mefâilün, fâilâtün, müstef'ilün, mef'ûlât, müfâaletün, mütefâilün.



DİVAN ŞİİRİNDE EN ÇOK KULLANILAN KALIPLAR

1. Me fâ î lün / Me fâ î lün / Me fâ î lün / Me fâ î lün ( . _ _ _ / . _ _ _ / . _ _ _ / . _ _ _ )

Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâdur bu
Nazargâh-ı ilâhîdür makâm-ı Mustafâ'dır bu

Nâbî


2. Me fâ î lün / Me fâ î lün / Fe û lün ( . _ _ _ / . _ _ _ / . _ _ )

Sunulmadı bana kahve dime sen
Nasîbün var ise gelir Yemen'den

Nâbî


3. Fâ i lâ tün / Fâ i lâ tün / Fâ i lâ tün / Fâ i lün ( _ . _ _ / _ . _ _ / _ . _ _ / _ . _ )

Mürde ihyâ eyledin ey cân safâ geldün safâ
Eyledün giryânunı handân safâ geldün safâ

Şemsî


4. Fe i lâ tün / Fe i lâ tün / Fe i lâ tün / Fe i lün ( . . _ _ / . . _ _ / . . _ _ / . . _ )

Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak

Mehmet Akif Ersoy


5. Mef û lü / fâ i lâ tü / me fâ î lü / fâ i lün ( _ _ . / _ . _ . / . _ _ . / _ . _ )

Yâ şÂh-ı Kerbelâ ne revâ bunca gam sana
Derd-i demâdemû elem-i dembedem sana

 Fuzulî



ARUZ VEZNİNİN UYGULANMASI İLE İLGİLİ KURALLAR

Vasl (Ulama): Sessiz harfle biten bir kelimeyi kendinden sonra gelen ve sesli harfle biten bir kelimeye bağlamak demektir.

İmâle: Kısa ve açık bir hecenin uzatılmasıdır. İmâle bir aruz kusurudur.

İmâle-i Memdûde: Buna "med" adı da verilir.Uzun bir heceyi bir kapalı bir açık şekilde okumaktır. İki kapalı hece arasında bir açık hece gerektiği zaman uygulanır.

Zihaf: Arapça ve Farsça'da uzun okunması gereken heceleri (aruz kalıbına uysun diye) kısa okumaktır. Zihaf bir aruz kusurudur.

ŞİİR BİLGİSİ DERS NOTLARI
• Şiirin Biçim Unsurları (nazım birimi, vezin, kafiye, redif...)
• Şiir Türleri (lirik, epik, didaktik, pastoral...)
• Söz Sanatları (abartma, benzetme, kişileştirme...)
• Edebî Sanatlar (lise edebiyat)
• Nazım Türü ve Şekilleri (lise edebiyat)

Araştıran ve yazan: Hüseyin Araslı

© Telif Hakkı

Sitedeki dökümanlar yazılı izin olmadan kitap olarak bastırılamaz, herhangi bir internet sitesinde yayınlanamaz, paylaşılamaz. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır. Hüseyin Araslı'ya ait yayınlar 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca telif hakkına tabidir. Öğretmen arkadaşlar öğrencilerine fotokopi yoluyla çoğaltıp dağıtabilirler.